VRP nedir ve neden zor?
Vehicle Routing Problem ilk olarak George Dantzig ve John Ramser tarafından 1959'da Management Science dergisinde 'The Truck Dispatching Problem' başlığıyla formüle edildi. n nokta ve m araç için olası rota sayısı n! / m mertebesinde büyür — 20 noktada bile 2.4 × 10¹⁸ olasılık. NP-hard sınıfında olup tam optimum çözüm büyük problemlerde mümkün değil; sezgisel (heuristic) ve metaheuristic algoritmalar kullanılır.
VRP varyantları
INFORMS literatüründe yaygın varyantlar: CVRP (Capacitated VRP — araç kapasitesi kısıtı), VRPTW (Time Windows — zaman pencereleri), VRPPD (Pickup and Delivery — toplama ve teslim), MDVRP (Multi-Depot — çoklu depo), DVRP (Dynamic VRP — gerçek zamanlı), GVRP (Green VRP — emisyon hedefli). Filo gerçekliği genellikle CVRP+TW+PD kombinasyonu.
Modern çözüm araçları
Google OR-Tools (Apache 2.0 lisanslı) VRP için Guided Local Search ve Tabu Search uygular; pratikte 500 noktaya kadar dakikalar mertebesinde çözer. ESRI Network Analyst, HERE Tour Planning API ve Mapbox Optimization V2 ticari alternatiflerdir. Akademik literatür için Caceres-Cruz et al. (2014) 'Rich VRP' inceleme yazısı standart referanstır.
Saha kazançları: gerçek sayılar
Caltrans Mobility Investment Resources raporu, 'Dynamic VRP + real-time traffic' uygulayan ticari filolarda km düşüşünün %11-23, durak başına süre düşüşünün %15-30 aralığında ölçüldüğünü belgeler. McKinsey 2023 lojistik raporu son-mil teslimat için rota optimizasyonunun toplam maliyetin %15-20'sini tasarruf ettirebileceğini hesaplar.
Telematik + VRP entegrasyonu
Statik rota planlama (sabah üret, akşam say) artık yeterli değil. Modern VRP gerçek zamanlı telematik konum + trafik verisi + ETA dinamiklerini içe alır. Sürücü konumu canlı olarak optimizer'a geri beslenir; geofence ile teslim onayı otomatik kapanır. Bu kapalı döngü olmadan VRP teorik kalır.
Türkiye-spesifik dikkat noktaları
İstanbul içi DVRP'de kritik veri: Boğaz köprüleri vinyet, ağır araç saat yasakları (06-10 ve 16-20), düşük emisyon bölgesi pilotları (Beşiktaş, Beyoğlu). KGM ağ verisi statik referans; canlı trafik için TomTom, HERE veya yerel müdür-yardımcısı düşey trafik kaynakları gerekli. Karayolu Trafik Yönetmeliği Madde 51 (yük araçlarının yasak saatleri) optimizer'a kural olarak girilmeli.
Ne zaman VRP gerek değil?
INFORMS 2022 çalışması: <8 durak/araç olan filolarda VRP optimizer'ın getirisi <%5; dispatcher sezgisi yeterli. Eşik 12 durak/araç üzerinde. Küçük dağıtım filolarında yatırım önce telematik temeline, sonra VRP'ye yapılmalıdır.
Özet çıkarımlar
- VRP NP-hard — sezgisel algoritmalar kullanılır.
- Caltrans: dinamik VRP km'yi %11-23 düşürür.
- OR-Tools (Apache 2.0) 500 noktaya kadar dakikalarda çözer.
- VRP <8 durak/araç altında değer üretmez.
Kaynakça
Bu yazı aşağıdaki uluslararası kaynaklardan sentezlenip Türkiye mevzuat bağlamına uyarlanmıştır. Doğrudan çeviri yapılmamıştır.
- Dantzig & Ramser — The Truck Dispatching Problem (1959). Management Science / INFORMS. https://pubsonline.informs.org/doi/abs/10.1287/mnsc.6.1.80 (erişim: 2026-05-13)
- Google OR-Tools — Vehicle Routing. Google (Apache License 2.0). https://developers.google.com/optimization/routing (erişim: 2026-05-13)
- Rich vehicle routing problem: Survey — Caceres-Cruz et al.. ACM Computing Surveys. https://dl.acm.org/doi/10.1145/2666003 (erişim: 2026-05-13)
- Mobility Investment Resources — Dynamic Routing Case Studies. Caltrans / FHWA. https://mobility.tamu.edu/mip/ (erişim: 2026-05-13)
- McKinsey Logistics — Future of Last-Mile. McKinsey & Company. https://www.mckinsey.com/industries/travel-logistics-and-infrastructure/our-insights (erişim: 2026-05-13)