Takograf Sürüş ve Dinlenme Süreleri 2026: AETR Kurallarının Sade Anlatımı

Takograf, ağır ticari araçlarda sürüş süresini, hızı ve dinlenmeleri kaydeden cihazdır. Amacı basit: yorgun sürücü direksiyonda kalmasın. Çünkü uzun ve molasız sürüş, refleksleri ve dikkati doğrudan düşürür; kurallar da tam bu riski önlemek için yazılmıştır.

Konu yalnızca uluslararası TIR sürücülerini değil, takograf takılması zorunlu araç kullanan herkesi ilgilendirir. Türkiye'de bu çerçeve hem ulusal mevzuatla hem de taraf olunan AETR anlaşmasıyla belirlenir. Kuralların hukuki dayanağı Takograf Cihazları Hakkında Yönetmelik ve 4925 sayılı Karayolu Taşıma Kanunu ile ona bağlı yönetmeliktir. Bu yazıda kuralları sade anlatıp, takibi nasıl kolaylaştırabileceğinizi gösteriyoruz; filo görünürlüğü için AraçTakipJet ana sayfasından başlayabilirsiniz.

İlk ve en bilinen kural şudur: bir sürücü kesintisiz olarak en fazla 4 saat 30 dakika araç kullanabilir. Bu sürenin sonunda en az 45 dakikalık bir mola vermesi gerekir. Mola, 45 dakikanın tamamı tek seferde verilebileceği gibi; önce en az 15 dakikalık, ardından en az 30 dakikalık iki parça halinde de kullanılabilir (sırası bu şekilde olmalıdır).

Uluslararası Nakliyeciler Derneği'nin (UND) takograf ve AETR bilgilendirmelerinde de vurgulandığı gibi, bu mola bir 'iyi niyet' değil, denetlenen bir yükümlülüktür (UND takograf-AETR bilgilendirme eğitimi). Pratikte bunu takip etmenin en sağlıklı yolu, sürüş bloklarını araç takip ve takograf verisiyle birlikte görebilmektir; böylece 'bu sürücü molasını ne zaman kullandı' sorusu hafızaya değil kayda dayanır.

Mola kuralının üstüne günlük bir tavan gelir. Bir sürücünün günlük toplam sürüş süresi kural olarak 9 saati geçemez. Bu süre haftada en fazla iki kez 10 saate çıkarılabilir. Yani 'bir gün biraz fazla gittim' diye düşünülen durumların bile bir sınırı ve sayısı vardır.

Buradaki ayrımı doğru kurmak önemli: 'sürüş süresi' aracın hareket halinde olduğu süredir; mola, bekleme ve yükleme-boşaltma bu sayaca dahil değildir. Tam da bu yüzden araç takip yazılımının kontak ve hareket verisi, takografın resmî kaydını anlamlandırmaya yardımcı olur. Sürüş bloklarını tek panelden filo görünürlüğüyle izlemek, günlük tavana yaklaşan sürücüyü gün bitmeden fark etmenizi sağlar.

Günlük sınırların üstünde haftalık çerçeve vardır. Haftalık toplam sürüş süresi 56 saati aşamaz. Ayrıca üst üste iki hafta toplamında sürüş süresi 90 saati geçemez. Bu iki kural birlikte çalışır: bir hafta 56 saate kadar gidilse bile, ardından gelen hafta otomatik olarak 34 saatle sınırlanmış olur (90 eksi 56).

Bu hesabı elle tutmak hata kaldırmaz; özellikle birden fazla sürücüsü olan bir filoda kim bu hafta sınıra yaklaştı sorusu hızla karmaşıklaşır. Sürüş sürelerini sürücü bazında biriktiren bir sistem, bu çerçeveyi 'denetimde sürpriz' olmaktan çıkarıp önceden planlanabilir bir değişkene dönüştürür. SRC eğitim kaynakları da bu haftalık ve iki haftalık tavanların sınav ve denetim konusu olduğunu hatırlatıyor (SRC çalışma ve dinlenme süreleri).

Sürüşün karşılığı dinlenmedir. AETR'ye göre sürücü, her 24 saatlik dönemde en az 11 saat kesintisiz günlük dinlenme kullanmalıdır. Bu dinlenme iki parçaya bölünebilir; ancak bu durumda ilk parça en az 3 saat, ikinci parça en az 9 saat olmalı ve toplam 12 saate çıkar.

Günlük dinlenme, belirli koşullarda haftada en fazla üç kez 9 saate indirilebilir (azaltılmış günlük dinlenme). Haftalık dinlenme ise ayrı ve daha uzun bir bloktur. Buradaki amaç, sürücünün gerçekten toparlanacağı kesintisiz bir aralık bırakmaktır; dağıtık birkaç dakikalık duruşlar dinlenme yerine geçmez. Filonuzun servis ve teslimat planını yaparken bu dinlenme bloklarını baştan takvime koymak, hem mevzuata uyumu hem de rota ve mesai planlamasını gerçekçi kılar.

Günlük dinlenmenin yanında bir de haftalık dinlenme bloğu vardır ve sahada en çok karıştırılan kural genelde budur. Düzenli haftalık dinlenme en az 45 saattir ve kesintisiz tek parça olarak kullanılır. Sürücü bunu her hafta tam kullanmak yerine dönüşümlü olarak uygulayabilir: bir hafta 45 saat, ardından gelen hafta en az 24 saat (azaltılmış haftalık dinlenme). Ancak azaltılan süre telafi gerektirir — eksik kalan saatler, o haftayı izleyen üçüncü haftanın sonuna kadar başka bir dinlenmeye bütün halinde eklenerek geri verilmelidir.

'Takograf 45 saat dinlenme nasıl yapılır' sorusunun pratik cevabı budur: 45 saatlik blok bölünmeden, tek seferde kullanılır; AB Mobility Package kuralı gereği düzenli haftalık dinlenme araç kabininde geçirilemez, uygun bir konaklamada geçirilmeli ve masrafı işverene ait olmalıdır. Hangi sürücünün hangi hafta 24 saate indiğini ve telafi borcunun ne zaman kapanması gerektiğini sürücü bazında izlemek, hem mevzuat uyumunu hem de denetim riskini görünür kılar.

Modern araçlarda kayıtlar dijital takografta tutulur ve burada işletmenin ayrı bir sorumluluğu başlar: verinin düzenli indirilmesi ve saklanması. Yaygın olarak aktarılan uygulamaya göre işletme, sürücü kartlarındaki veriyi en geç 28 günde bir, araç (cihaz) hafızasındaki veriyi en geç 90 günde bir firma kartıyla indirmeli ve bu kayıtları en az bir yıl saklamalıdır (Hiper Lojistik takograf bilgilendirmesi).

Bu, kâğıt üstünde basit görünür ama filo büyüdükçe takvim tutmaya dönüşür: hangi aracın verisi ne zaman indirildi, hangi sürücü kartı süresi yaklaştı? Araç takip yazılımının bakım/hatırlatma mantığı bu noktada işe yarar; periyodik bir görevi tarih bazlı hatırlatıcıya bağlamak, unutmaya bağlı uyumsuzlukları azaltır. AraçTakipJet'in hatırlatma ve raporlama yaklaşımı tam da bu tür tekrar eden idari görevleri takvime oturtmak için tasarlanmıştır.

Takograf ve araç takip verisi sürücüye bağlandığı anda kişisel veri niteliği kazanır: kim, ne zaman, ne kadar sürdü bilgisi doğrudan bir çalışana aittir. Bu nedenle takip yalnızca trafik mevzuatının değil, 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu'nun da konusudur.

Pratikte bu, sürücülere izlemenin amacı ve kapsamı hakkında önceden bilgi verilmesini (aydınlatma yükümlülüğü), verinin amaçla sınırlı işlenmesini (ölçülülük) ve erişimin yetki bazlı olmasını gerektirir. Yani 'herkes herkesin sürüş kaydını görür' yapısı doğru değildir. Konunun ayrıntısını araç takibinin KVKK çerçevesini ele aldığımız rehberde bulabilirsiniz; aydınlatma metni ve süreç tasarımı her zaman işverenin sorumluluğundadır.

Takograf kurallarının özeti aslında tek cümle: yor, sonra dinlen, ikisini de kayda geçir. Zor olan, bunu onlarca araç ve sürücü için aynı anda takip etmektir. Excel tablosu ve sürücü beyanı belli bir ölçeğe kadar işe yarar; sonrasında hata ve denetim riski büyür.

Araç takip yazılımı, takografın resmî kaydının yanında sürüş bloklarını, molaları ve günlük/haftalık birikimi görünür kılarak bu takvimi yönetilebilir hale getirir. AraçTakipJet, KontrolJet ekosisteminin bir parçası olarak filo verisini diğer operasyonel araçlarla birlikte değerlendirilebilir kılar. Filonuza özel kurulumu konuşmak için demo talep edebilir veya 0850 307 87 48 numaralı hattan ulaşabilirsiniz.