AETR ve Dijital Takograf G2: 2026 Sürücü Mesai Takip ve Smart Tachograph Geçiş Takvimi

AETR (Accord Européen sur les Transports Routiers — Avrupa Uluslararası Karayolu Taşımacılığında Çalışan Personelin Çalışmasına İlişkin Avrupa Anlaşması) 1970 BM çerçevesinde imzalandı, 1979'da yürürlüğe girdi. Türkiye 1987'de katıldı. AB tarafında AETR'nin iç hukuk yansıması Regulation (EU) 165/2014 + Regulation 561/2006 + Mobility Package değişiklikleri (2020/1054, 2020/1055). Tüm bu mevzuat yığını sürücü çalışma/dinlenme sürelerini ve takograf zorunluluğunu tek çerçevede düzenler.

Dijital takograf 2006'dan beri AB'de zorunlu. **Generation 1 (G1)** — 2006-2019 arası takılan klasik dijital. **Generation 1 Version 2 (G1V2)** — Haziran 2019'dan itibaren satılan ilk akıllı versiyon, GNSS + ITS arayüzü. **Generation 2 (G2)** — Ağustos 2023'ten itibaren satılan ikinci nesil akıllı takograf, sınır geçiş otomatik damga + Galileo Authentication Service + DSRC (yol kenarı denetim için kablosuz okuma) entegrasyonu. G2 bir kez kurulup unutulan cihaz değil — yazılım güncellemeleri ve yetkili servis kalibrasyonu zorunlu.

Mobility Package Reg 2020/1054 tarafından kesinleştirilmiş geçiş takvimi: (1) **21 Ağustos 2023** — uluslararası seferde yeni tescilli tüm ağır ticari araçlarda G2 zorunlu. (2) **31 Aralık 2024** — uluslararası seferde G1 (analog dahil) takograflı mevcut araçlar G2'ye retrofit. (3) **19 Ağustos 2025** — G1V2 takograflı mevcut araçlar da G2'ye retrofit. (4) **1 Temmuz 2026** — 2.5-3.5 ton hafif ticari araçlarda uluslararası seferde G2 zorunluluğu. Türk plaka AB üye devletlerine sefer yapıyorsa bu takvim aynen geçerli — geçmiş tarihler için ceza riski bugün de mevcut.

AETR Md.6 günlük sürüş süresi 9 saat (haftada 2 kez 10 saate çıkar). Haftalık sürüş 56 saat, 2 haftalık 90 saat sınırı. Md.7 sürüş molası — 4.5 saat sürekli sürüş sonrası 45 dk zorunlu mola (15+30 olarak bölünebilir). Md.8 dinlenme — günlük 11 saat (haftada 3 kez 9 saate inebilir), haftalık 45 saat (haftada 2 kez 24 saate inebilir telafili). Mobility Package değişikliği: düzenli haftalık dinlenme aracın kabininde geçirilemez — uygun konaklamada zorunlu, işveren ödeyecek. Türkiye Karayolu Taşıma Yönetmeliği Md.42 bu kuralları yurt içine de yansıttı.

G2 takograf ITS (Intelligent Transport Systems) arayüzü standardı CAN bus üzerinden anlık sürüş süresi + dinlenme + sınır geçiş verisi sunar. Telematik bu veriyi çekip otomatik mesai raporu üretebilir — manuel kart indirme döngüsünü kırar. AraçTakipJet G2 entegrasyonu: günlük 9 sa sürüş sınırına 30 dk kala şoföre WhatsApp uyarı, haftalık 56 sa'e 5 sa kala dispatcher'a alarm, ay sonu otomatik mesai raporu PDF. Manuel kart indirme yine 28 günde bir + şirket arşivleme 1 yıl zorunlu, ama günlük takip dijital.

AETR sistemi 4 kart tipi tanır: (1) **Sürücü kartı** — şahsi, 5 yıl geçerli, sürüş öncesi takmak zorunlu, ülke tip onayı ile uyumlu. (2) **Şirket kartı** — filo yönetimi, taşıma izinli şirket için, takograf belleğinden veri indirme + bloklama yetkisi. (3) **Atölye kartı** — yetkili kalibrasyon servis için, 1 yıl geçerli. (4) **Kontrol kartı** — denetim memurları için. Türkiye'de UAB sürücü kartı + şirket kartı verir, TSE atölye kartı. Sürücü kart süresi dolduğunda otomatik tepki olmaz — sürüş yasal olmaz, ihlal cezalı.

AB üye devletlerinde tachograph ihlal cezaları 200 EUR'dan 6.000+ EUR'a kadar değişir (en yüksek Almanya, Fransa). Türkiye Karayolu Taşıma Kanunu Md.40 kabahatlerde 5.000-50.000 TL idari para cezası + sefer iptal yetkisi. AETR Anlaşması'na taraf devletlerde Türk plakaya kesilen cezalar T.C. üzerinden tahsil edilir. Mobility Package sonrası denetim DSRC ile yol kenarında durmadan otomatik veri okuma — uyumsuz araç polis tarafından durdurulup tam denetime alınır.